شروع تغذیه تکمیلی شیرخواران و روشهای آن

تغذیه تکمیلی شیرخواران

از خدمات خانم دکتر مهتاب رفاهی فوق تخصص نوزادان اصفهان شروع تغذیه تکمیلی شیرخواران و روشهای آن می باشد.

شیر مادر تا پایان ۴ ماهگی و حتی ۶ ماهگی به تنهایی و بدون اضافه کردن هیچ نوعی غذای کمکی برای رشد طبیعی شیرخوار کافی است. بعد از ۶ ماهگی نیازهای غذایی شیرخوار، فقط با شیر برآورده نمی شود و لازم است که علاوه بر شیر، غذاهای نیمه جامد را نیز برای او شروع کرد. این زمانی است که شیرخوار از نظر فیزیکی و فیزیولوژیکی قادر به استفاده

تغذیه تکمیلی شیرخواران

از غذاهای جامد است.

سن شروع تغذیه تکمیلی یا کمکی، با زمان از شیر گرفتن فرق دارد. شروع غذاهای کمکی نه تنها می تواند انرژی لازم را برای رشد مناسب شیرخوار تأمین کند بلکه دوران بسیار حساس آموزش تدریجی شیرخوار، برای ایجاد عادت صحیح غذایی و استفاده از غذای سفره خانواده است. سن شروع باید بر اساس رشد و نمو شیرخوار باشد. اکثر شیرخواران، بین ۴ تا ۶ ماهگی آمادگی بلع و پذیرش غذاهایی را دارند که کمی غلیظ تر از شیر مادر باشد، مثل لعاب برنج، فرنی، حریره بادام و شیربرنج رقیق. شروع غذاهای کمکی در این سن باعث آشنا شدن شیرخوار به مزه و طعم انواع غذاها نیز می شود.

سؤالی که در اینجا پیش می آید این است که آیا زود غذا دادن، شیرخوار را در معرض بیماریهایی قرار می دهد یا خیر؟

شواهد، مبنی بر این است که اصولاً شروع غذاهای کمکی قبل از پایان ۴ ماهگی نه تنها به دلیل آماده نبودن دستگاه گوارش شیرخوار برای پذیرش غذاهایی غیر از شیر، اقدام نادرستی است، بلکه تهیه این مواد در شرایط غیر بهداشتی امکان ابتلا به عفونتها از جمله اسهال را افزایش می دهد. این خود، باعث توقف رشد شیرخوار می شود و از طرف دیگر شروع زودرس تغذیه تکمیلی سبب کمتر مکیدن پستان مادر می شود که خود از عوامل مهم کاهش تولید شیر مادر است.

مناسبترین غذاها برای تغذیه

تغذیه تکمیلی شیرخواران

کمکی، غذاهایی هستند که:

۱ـ دارای انرژی بوده و حجمشان کم باشد.

۲ـ نرم باشند و هضم آنها آسان باشد.

۳ـ تازه و بدون آلودگی باشند و پاکیزه و بهداشتی تهیه شوند.

۴ـ در دسترس، ارزان و مناسب عادات غذایی خانواده باشند.

۵ـ امکان استفاده از آنها در حجم کم و در دفعات وجود داشته باشد.

به هنگام شروع غذای کمکی، غلات معمولاً به رژیم اضافه می شود. غلات را می باید با شیر مخلوط کرد و این مخلوط باید یکنواخت باشد. غلات، مانند برنج، گندم و … را باید جداگانه و هر یک را به مدت ۳ روز تا یک هفته داد تا در صورت آلرژی به هر یک، بتوان بموقع آن را تشخیص داد.

سپس انواع میوه جات صاف شده، و باز هر کدام جداگانه برای چندین روز تا یک هفته باید داده شود. از نظر تغذیه ای، نیاز به اضافه کردن شکر به آبمیوه نمی باشد. موز کاملاً رسیده که نشاسته آن تبدیل به قند شده، میوه خوبی است که اغلب مورد پذیرش شیرخوار است. پس از میوه، سبزیجات و باز هر یک از آنها نیز جداگانه داده می شود. این مواد غذایی جامد به افزایش انرژی مورد نیاز شیرخوار کمک می کند.

پروتئین مورد نیاز شیرخوار در ۶ ماهگی بیشتر از مقدار موجود در شیر مادر است و رژیم می باید با یک منبع پروتئینی کامل شود. از دادن تخم مرغ کامل، که ممکن است ایجاد آلرژی، به ویژه در شیرخواری که در خانواده اش تاریخچه آلرژی غذایی دارد، باید اجتناب شود. سفیده تخم مرغ نیز نباید به هیچ شیرخواری تا سن یک سالگی داده شود.

اصولی که باید در تغذیه کمکی

تغذیه تکمیلی شیرخواران

رعایت شوند

۱ـ مواد غذایی چه از نظر نوع و چه از نظر مقدار باید به تدریج به غذای شیرخوار اضافه شود.

برنامه غذایی شیرخواران از تولد تا یک سالگی

۱ـ بعد از شروع غذای کمکی باید به کودک آب سالم و بهداشتی داده شود.

توجه شود که در سال اول زندگی، کودک اول باید با شیر مادر تغذیه شود و بعد از آن از غذای کمکی استفاده کند.

۲ـ تغذیه تکمیلی باید از یک نوع ساده شروع و تدریجا به مخلوطی از چند نوع افزایش یابد.

۳ـ بین اضافه کردن مواد غذایی مختلف حدود ۷ ـ ۵ روز فاصله گذاشته شود.

۴ـ قبل از یک سالگی از افزودن شکر، نمک و هر گونه چاشنی به غذاهای کمکی پرهیز شود.

۵ـ از ۷ ماهگی به بعد، سوپ کودک می تواند حاوی تکه های کوچک گوشت، سیب زمینی یا هویج کاملاً پخته شده باشد.

۶ـ در کودکان کم وزن می توان ۲ ـ ۱ قاشق مرباخوری روغن نباتی یا کره به سوپ یا فرنی اضافه کرد.

۷ـ توصیه می شود آب مرکبات، آخرین آب میوه مورد استفاده کودک باشد.

۸ـ از روز پانزدهم تولد، می توان قطرهA و D و یا مولتی ویتامین و همزمان با شروع تغذیه تکمیلی، قطره آهن به مقدار ۶ قطره در روز، بین دو وعده شیر مادر به کودک داده شود.

۹ـ برای جلوگیری از تغییر رنگ دندانها توصیه می شود قطره آهن را در عقب دهان شیرخوار چکاند و یا بعد از مصرف، مقداری آب به او داده شود.

۱۰ـ قبل از یک سالگی از دادن اسفناج، عسل و سفیده تخم مرغ پرهیز شود.

۲ـ از یک نوع غذای ساده شروع شود و تدریجا به مخلوطی از چند نوع افزایش یابد.

۳ـ از مقدار کم شروع شود (یک قاشق مرباخوری) و به تدریج بر مقدار آن افزوده شود.

۴ـ بین اضافه کردن مواد غذایی مختلف حدود ۵ تا ۷ روز، فاصله لازم است تا شیرخوار به غذای اول عادت کند و بعد غذای جدیدی به او داده شود. اضافه کردن یک به یک و فاصله دار مواد غذایی باعث می شود که:

الف ـ اگر ناسازگاری به یک ماده غذایی وجود داشته باشد، شناخته شود.

ب ـ غذا با مقادیر و نوع محدود، تحمل شیرخوار را به تدریج افزایش می دهد و به دستگاه گوارش او فرصت می دهد تا عادت کند.

۵ـ غذاها در شروع باید نسبتا رقیق باشند و غلظت آنها کمی بیشتر از شیر باشد و سپس تدریجا بر غلظت آنها افزوده شود.

شروع و نحوه تغذیه تکمیلی

تغذیه تکمیلی شیرخواران

ـ مادر باید شیرخوار را در هر وعده، ابتدا با شیر خود تغذیه کند و در پایان شیردادن، به او غذای کمکی بدهد. برای پیشگیری از کاهش شیر مادر، باید پس از شروع غذای کمکی، دفعات شیردهی را افزایش داد.

ـ غلات، مخصوصا برنج به علت آسانی هضم اولین گروه غذایی است که به کودک داده می شود.

ـ مناسبترین روش برای شروع، استفاده از فرنی آرد برنج است. از یک بار در روز به اندازه یک قاشق مرباخوری شروع می شود و به تدریج به ۱۰ قاشق مرباخوری در روز افزایش می یابد (هر وعده ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری).

ـ از هفته دوم شروع غذای کمکی، شیرخوار می تواند علاوه بر فرنی، از شیربرنج و حریره بادام استفاده کند که آنها نیز از یک قاشق مرباخوری و یک بار در روز شروع می شود و همانند قبل ادامه می یابد.

ـ تغذیه شیرخوار با فرنی، شیربرنج و حریره بادام تا ۷ ماهگی که می توان سوپ را برای او شروع نمود، ادامه می یابد.

ـ پوره سبزیجات نیز غذای مناسبی برای شیرخوار می باشد. پوره را می توان با سیب زمینی، هویج ونخودسبز به صورت پخته شده و نرم و همراه با کمی روغن تهیه کرد.

ـ توصیه می شود که دادن گوجه فرنگی و اسفناج تا پایان ۱۲ ـ ۹ ماهگی به تعویق انداخته شود.

ـ ماه بعد (پایان ۷ ماهگی)، علاوه بر سوپ می توان تخم مرغ را شروع نمود. ابتدا باید به اندازه نصف قاشق چایخوری از زرده پخته شده را در آب یا شیر له کرد و به شیرخوار داد و مقدار آن را تدریجا افزایش داد تا در ظرف دو هفته به یک زرده کامل تخم مرغ برسد. آنگاه می توان یک روز در میان یک زرده کامل یا هر روز نصف زرده تخم مرغ به شیرخوار داد (حداکثر ۴ تا ۵ زرده تخم مرغ در هفته). همان طور که قبلاً گفته شد، استفاده از سفیده تخم مرغ تا یک سالگی توصیه نمی شود.

ـ با افزایش سن و پذیرش بیشتر شیرخوار، سوپ و غذاهای نرم باید تبدیل به غذاهای سفت تر شوند، یعنی باید با اضافه کردن غذاهای سفت تر و کمی قابل جویدن، عمل

تکاملی جویدن را در شیرخوار پرورش داد.

تغذیه تکمیلی شیرخواران

ـ اگر تدریجا مواد غذایی استفاده نشود و شیرخوار به عمل جویدن تشویق نگردد و برای مدتها از غذاهای آبکی استفاده کند، بعدا در جویدن غذاهای سفت دچار اشکال خواهد شد. لذا از حدود ۸ ماهگی باید تکه های نان و بیسکویت هم به دست شیرخوار داد.

ـ از ۸ ماهگی ماست را نیز می توان به غذای شیرخوار اضافه نمود. شروع استفاده از حبوبات هم از این سن مقدور است. حبوبات آخرین موادی است که به سوپ شیرخوار اضافه می شود.

ـ آبمیوه آخرین ماده غذایی است که به برنامه غذایی کودک اضافه می شود و با اینکه حاوی ویتامین و املاح معدنی است ولی کالری و مواد پروتئینی آن کمتر از همه گروههای غذایی دیگر است.

ـ بعد از آبمیوه، با در نظر گرفتن پذیرش شیرخوار، میوه های نرم شده را می توان به شیرخوار داد. میوه ها از ابتلا به یبوست جلوگیری می کنند.

ـ با توجه به اینکه مرکبات، توت فرنگی، گیلاس و آلبالو ایجاد حساسیت می کنند، مصرف آنها در سال اول زندگی توصیه نمی شود.

یادآوریهای لازم:

تغذیه تکمیلی شیرخواران

۱ـ همزمان با شروع تغذیه تکمیلی باید میزان آب مورد نیاز کودک مورد توجه قرار گیرد و با شروع مصرف غذاهای کمکی به شیرخوار آب سالم و بهداشتی نیز داده شود.

۲ـ از اضافه کردن نمک به غذاهای کودکان باید پرهیز شود و طعم غذاها را با افزودن شکر، عسل و ترشی نباید تغییر داد تا کودک به طعم اصلی غذا عادت پیدا کند.

۳ـ با در نظر گرفتن اینکه غذا خوردن باید یک تجربه لذت بخش باشد، هرگز نباید غذایی را با زور به کودک خوراند و اگر از خوردن غذا خودداری کرد، نباید آن را به سرعت با غذای دیگر جانشین کرد. بلکه با تحمل و حوصله، شیرخوار کم کم غذای جدید را می پذیرد.

۴ـ استفاده از مواد شیرین و تنقلات خصوصا قبل از غذا باعث کم شدن اشتهای کودک می شود و از مصرف آنها باید خودداری کرد.

۵ـ خستگی مفرط، کم خوابی و عدم تحرک کافی در شیرخواران بزرگتر بر اشتهای آنان تأثیر می گذارد.

۶ـ بیرون ریختن غذا از دهان، و عدم استقبال شیرخوار از غذا در اوایل شروع تغذیه تکمیلی، دلیل بی میلی و دوست نداشتن کودک نیست، بلکه آنچه مطرح است مسأله فراگیری تغذیه و عادت به مزه و طعم غذاهاست.

۷ـ دفعات غذا دادن به کودکان زیر ۳ سال دو برابر بزرگسالان است و غذا باید در حجم کمتر و انرژی بیشتر ارایه شود.

۸ـ تغذیه در دوران نقاهت بیماریها به منظور وزن گرفتن و جبران وزن از دست رفته، با دادن دو وعده غذای اضافی و پرانرژی در این دوران، که اشتهای کودک هم بهتر است، بسیار حیاتی است.

۹ـ بسیاری از موارد افت رشد، ناشی از قطع زودرس شیر مادر، عدم شروع غذاهای تکمیلی مناسب در پایان ۶ ـ ۴ ماهگی و بروز مکرر بیماریهای عفونی و بخصوص اسهال است.

۱۰ـ غذاها را با قاشق، و مایعات را با لیوان به شیرخوار بدهید. از به کار بردن بطری و پستانک خودداری کنید چون باعث می شود شیرخوار پستان مادر را نگیرد.

۱۱ـ غذاها را با قاشق کوچک که گودی کمی دارد به شیرخوار بدهید.

۱۲ـ هنگام دادن غذاهای نیمه جامد و جامد، شیرخوار را باید در وضعیت نشسته قرار داد. هیچ گاه این نوع غذاها را در حالت خوابیده به وی ندهید. فراموش نکنید که برای شیردادن نیز باید شیرخوار را به حالت نیمه نشسته در آغوش بگیرند.

۱۳ـ غذای شیرخوار را به مقدار کم و برای یک وعده تهیه کنید، مگر اینکه امکان نگهداری غذای اضافی باقیمانده در یخچال و یا فریزر وجود داشته باشد.

۱۴ـ غذای شیرخوار را با پوشش مناسب در ظرفی تمیز و در جای خنک نگه دارید.

۱۵ـ در صورت باقی ماندن غذا، نگهداری آن در یخچال حداکثر تا ۲۴ ساعت اشکال ندارد.

۱۶ـ غذای شیرخوار را فقط به مقدار مصرف یک وعده گرم کنید و به او بدهید.

دکتر مهتاب رفاهی

متخصص کودکان

فوق تخصص نوزادان

خدمات دکتر مهتاب رفاهی

جهت کسب اطلاعات تماس و گرفتن نوبت به بخش تماس سایت مراجعه نمایید.

شروع به تایپ کنید و Enter را برای جستجو وارد کنید

سبد خرید